បន្ទាប់ពីប្រទេសហ្វីលីពីនអាមេរិកថ្កោលទោសចិនលើបញ្ហាសមុទ្ទចិនខាងត្បូងក្នុងពេលអាស៊ាន៩ទៀតសម្ងំ
17-December-2025 / ព័ត៌មានអន្តរជាតិ
ឡាវ៖ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក Antony Blinken បានថ្កោលទោសនូវអ្វីដែលលោកហៅថា «ការកើនឡើងសកម្មភាពគ្រោះថ្នាក់របស់ចិន» ក្នុងតំបន់សមុទ្រចិនខាងត្បូង និងបានបង្ហាញការគាំទ្រដល់សេរីភាពនៃការធ្វើនាវាចរណ៍ ក្នុងឱកាសជួបជាមួយមេដឹកនាំនៃប្រទេសជាសមាជិកអាស៊ាន នៅថ្ងៃសុក្រ ទី១១ ខែតុលានេះ។ នេះបើតាមការចេញផ្សាយ ដោយទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន AFP។
លោក Blinken បានគូសបញ្ជាក់ដូច្នេះថា «យើងនៅតែមានការព្រួយបារម្ភអំពីការកើនឡើងសកម្មភាព គ្រោះថ្នាក់ និងខុសច្បាប់របស់ចិន នៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង និងសមុទ្រចិនខាងកើត ដែលបានបង្កឱ្យមានមនុស្សរងរបួស បង្កការខូចខាតដល់នាវារបស់ប្រទេសជាសមាជិកអាស៊ានមួយចំនួន ដែលជាទង្វើផ្ទុយទៅនឹងការប្ដេជ្ញាចិត្តចំពោះការដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធី»។ លោកប្រមុខការទូតអាមេរិកបន្ថែមថាសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងបន្តគាំទ្រដល់សេរីភាពនៃការធ្វើនាវាចរណ៍ និងសេរីភាពនៃការហោះហើរនៅក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក ព្រមទាំងធ្វើការជាមួយប្រទេសជាសមាជិកអាស៊ានផងដែរ ដើម្បីការពារស្ថិរភាពនៅទូទាំងច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់។
សូមបញ្ជាក់ថាក្នុងកិច្ចប្រជុំអាស៊ានលើកនេះគ្មានប្រទេសណាខ្វល់ខ្វាយជាមួយសកម្មភាពចិននោះទេលើកលែងតែប្រទេសហ្វ៊ីលីពីនមួយតែប៉ុណ្ណោះ។កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន-អាមេរិកលើកទី១២ បានចាប់ផ្តើមហើយ នៅព្រឹកថ្ងៃសុក្រ ទី១១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤នេះ នៅទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ ប្រទេសឡាវ។កិច្ចប្រជុំនេះដឹកនាំដោយសហប្រធាន លោក សនសៃ ស៊ីផាន់ដន នាយករដ្ឋមន្ត្រីឡាវ ជាប្រធានអាស៊ាន និងលោក អង់តូនី ប្ល៊ីងកិន រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក តំណាងលោក ចូ បៃដិន ប្រធានាធិបតីអាមេរិក។
កិច្ចប្រជុំនេះក៏មានការយាង និងអញ្ជើញចូលរួមពីប្រមុខមេដឹកនាំអាស៊ានដទៃទៀតផងដែរ រួមមាន៖ ព្រះចៅស៊ុលតង់ ហាជី ហាសសាណាល់ បុលគីយ៉ាស់ ព្រះមហាក្សត្រប្រទេសព្រុយណេ, សម្តេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា លោក ផាម មិញជីញ នាយករដ្ឋមន្ត្រីវៀតណាម លោក អាន់វ៉ា អីុប្រាហ៊ីម នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី លោក ឡរ៉ែនស៍ វ័ង នាយករដ្ឋមន្ត្រីសិង្ហបុរី លោក ហ្វឺឌីណាន់ ម៉ាកូស ជេអរ ប្រធានាធិបតីហ្វីលីពិន និងលោក កៃរ៉ាឡា សាណាណា ហ្គូសម៉ៅ (Kay Rala Xanana Gusmao) នាយករដ្ឋមន្ត្រីទីម័រខាងកើត ខណៈដែលប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា បានបញ្ជូនតំណាងរបស់ខ្លួនចូលរួមក្នុងកិច្ចប្រជុំនេះផងដែរ បន្ទាប់អវត្តមានអស់រយៈពេល៣ឆ្នាំ។
គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៤ ទំនាក់ទំនងអាស៊ាន និងអាមេរិក មានរយៈពេល ៤៧ឆ្នាំហើយ។ តាមគេហទំព័ររបស់រដ្ឋាភិបាលអាមេរិក បានឲ្យដឹងថា សហរដ្ឋអាមេរិក បានផ្តល់ជំនួយផ្នែកអភិវឌ្ឍន៍ សេដ្ឋកិច្ច សុខភាព និងសន្តិសុខជាង ១២ពាន់លានដុល្លារដល់សម្ព័ន្ធមិត្ត និងដៃគូនៅអាស៉ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងសមាជិកអាស៊ានផងដែរ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០២មក។ ក្នុងរយៈពេលដូចគ្នានោះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌ជាង ១.៤ពាន់លានដុល្លារ រួមទាំងជំនួយគ្រោះមហន្តរាយសង្គ្រោះជីវិត ជំនួយស្បៀងសង្គ្រោះបន្ទាន់ និងជំនួយដល់ជនភៀសខ្លួនទូទាំងតំបន់។
សហរដ្ឋអាមេរិក និងអាស៊ាន ទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មនិងពាណិជ្ជកម្មដ៏ទូលំទូលាយ។ អាស៊ានតំណាងឱ្យទីផ្សារធំជាងគេទី៤ របស់ពិភពលោក ហើយសហរដ្ឋអាមេរិក គឺជាប្រភពដ៏ធំបំផុតរបស់អាស៊ាននៃការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) ខណៈដែលពាណិជ្ជកម្មទំនិញ និងសេវាកម្មរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកជាមួយអាស៊ាន មានចំនួនសរុបប្រមាណ ៤៤១.៧ពាន់លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ២០២១។ មានក្រុមហ៊ុនអាមេរិកជាង ៦,២០០ប្រតិបត្តិការក្នុងអាស៊ាន អ្នកដំណើរអាមេរិកចំនួន ៦៣០,០០០នាក់ បានចំណាយប្រាក់ចាយវាយច្រើនជាង ១.៣ពាន់លានដុល្លារ នៅអាស៉ីអាគ្នេយ៍។
បើតាមលោក Blinken លោកផ្ទាល់មានបំណងពិភាក្សាពីជម្លោះនៅមីយ៉ាន់ម៉ា ហើយជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងអស់ ប្រកាន់ជំហរប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៉ីនៅអ៊ុយក្រែន នៅមុនរូបលោកត្រូវចូលរួមកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា ដែលរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសរុស្ស៉ី លោក Sergei Lavrov នឹងត្រូវចូលរួមផងដែរ។ដោយឡែកសម្រាប់ចិននិងអស៊ានវិញការចរចាបានធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពស្ទើរតែឈានចូលដល់កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មរវាងអាស៊ាន ហើយនិងប្រទេសចិន បន្ទាប់ពីចំណាយពេលអស់ជិត២ឆ្នាំនោះរួចមក។ កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មនេះសោតទៀតត្រូវប្រមុខដឹកនាំរដ្ឋនានានៅក្នុងតំបន់អាស៊ានទាំង១០ប្រជាជាតិ រួមទាំងភាគីចិនបានប្រកាសនៅក្នុងជំនួបកំពូលនៅឯរដ្ឋធានីវៀងចន្ទន៍ ប្រទេសឡាវកាលពីថ្ងៃព្រហស្បតិ៍។
ដោយយោងតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសិង្ហបុរី និងប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះ បានលើកឡើងនៅថ្ងៃនេះដែរថា តំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរីចិន និងអាស៊ានឬហៅកាត់ថា (ACFTA) ជាកិច្ចការលើកដំបូងរបស់អាស៊ានជាមួយនឹងដៃគូមកពីខាងក្រៅ ខណៈដែលប្រទេសចិនឯណោះវិញ ក៏ចាត់ទុកថា ជាកិច្ចព្រមព្រៀងលើវិស័យពាណិជ្ជកម្មជាមួយនឹងអាស៊ានលើកដំបូងរបស់ខ្លួនដែរ នេះបើតាមការកត់សម្គាល់របស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីសិង្ហបុរីលើកឡើងនៅក្នុងជំនួបកំពូលអាស៊ាន ចិន លើកទី២៧នៅក្រុងវៀងចន្ទន៍។
ការធ្វើបច្ចុប្បន្នឆ្ពោះទៅរកតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរី គឺជាចំណាត់ការមួយដ៏សំខាន់ ជាពិសេសនៅក្នុងគ្រាកំពុងតែកើនឡើងនូវកិច្ចការពារនិយមនៅក្នុងពិភពលោក ដែលត្រូវបានគេលើកឡើងនៅក្នុងជំនួបរវាងចិន អាស៊ានដោយមានវត្តមានលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីចិន លី ឈៀងចូលរួមផងដែរ។
ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១០នោះមក ពាណិជ្ជកម្មលើមុខទំនិញរបស់អាស៊ាន ជាមួយនឹងចិនបានកើនឡើងដល់ទៅជាង៣ខ្ទង់ ពោលគឺចាប់ពីចំនួន២៣៥.៥ពាន់លានដុល្លារអាម៉េរិក កើនដល់៦៩៦.៧ពាន់លានដុល្លារអាម៉េរិក ខណៈកាលពីឆ្នាំមុន ប្រទេសចិនបានបណ្តាក់ទុកនៅក្នុងតំបន់អាស៊ានមានចំនួនប្រមាណជា១៧.៣ពាន់លានដុល្លារអាម៉េរិក។ការណ៍នេះត្រូវគេចាត់ទុកថា ចិនជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មដ៏ធំសម្បើមរបស់ប្លុកអាស៊ាន ហើយក៏ជាប្រភពវិនិយោគដោយត្រង់ពីបរទេសលំដាប់ទី៣របស់អាស៊ានផងដែរ។
តាមសេចក្តីរាយការណ៍ដដែលបានឱ្យដឹងបន្ថែមទៀតថា ការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពលើកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីរវាងចិន និងអាស៊ាននេះ អាចបន្តភាពលូតលាស់ទៅមុខទៀត លើវិស័យសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល និងសេដ្ឋកិច្ចបៃតង់។ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាសមុទ្រចិនខាងត្បូងវិញ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីសិង្ហបុរី បានបង្ហាញការកត់សម្គាល់ដែរថា អាស៊ាន និងចិនត្រូវតែបន្តភ្ជាប់គ្នាទៅវិញទៅមកឱ្យបានទៀងទាត់ដើម្បីរក្សាសន្តិភាព និងស្ថេរភាព ដែលអាចធានាឱ្យមានការដោះស្រាយប្រកបដោយសន្តិវិធី៕
