អាមេរិកនៅឈរជើងជន្លៀសមន្ត្រីខ្លួនខណៈប្រជាជនអាហ្កានីស្ថានជ្រួលរត់ចេញពីប្រទេសបន្ទាប់ពីតាលីបង់ឈ្នះហើយប្រធានាធិបតីរត់ចោលស្រុក!
22-January-2026 / ព័ត៌មានអន្តរជាតិ
អាហ្កានីស្ថាន៖ទិដ្ឋភាពដ៏ច្របូកច្របល់បានកើតមាននៅខាងក្រៅអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិហាម៉ីដកាហ្សៃ (Harmid Karzai) ក្នុងរដ្ឋធានីកាប៊ុល របស់ប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាននៅថ្ងៃចន្ទនេះដោយសារមានពលរដ្ឋអាហ្វហ្គានីស្ថានជាច្រើនបានសម្រុកចូលទៅក្នុងបរិវេណអាកាសយានដ្ឋាន ក្នុងគោលបំណងទិញសំបុត្រយន្តហោះ ភៀសខ្លួនចេញពីរដ្ឋធានីនេះដែលត្រូវបានចូលកាន់កាប់ដោយក្រុមតាលីបង់។
គេឮសូរសំឡេងគ្រាប់កាំភ្លើងបានផ្ទុះឡើង ហើយក្រុមមនុស្សដែលភ័យស្លន់ស្លោជាច្រើននាក់ដែលមានទាំងក្មេងៗនៅក្នុងចំណោមនោះផង បានរត់សម្រុកចូលបរិវេណអាកាសយានដ្ឋាន។មិនមានប៉ូលិសនៅក្បែរក្រៅពីទាហ៊ានអាមេរិកនោះឡើយ។ ជើងហោះហើរយន្តហោះពាណិជ្ជកម្មជាច្រើន ដែលគ្រោងនឹងចុះចតនៅក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន បានរងផលប៉ះពាល់ដោយសារភាពវឹកវរនៅក្នុងប្រទេសមួយនេះបានផ្អាក។ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ Emirates បានប្រកាសនៅលើគេហទំព័ររបស់ខ្លួនថា ក្រុមហ៊ុនខ្លួនបានផ្អាកជើងហោះហើរទៅកាន់ទីក្រុងកាប៊ុលរហូតដល់មានការជូនដំណឹងបន្ថែម។
សូមបញ្ជាក់ថាមុនការដួលរលំរបបអាហ្កានីស្ថានកាលពីថ្ងៃទី១២សីហាប្រធានាធិបតីJoeBidenសហរដ្ឋអាមេរិកបានគ្រប់គ្រងលើទីក្រុងកាប៊ុលដោយបានបញ្ជូនកងទ័ពបន្ថែមចំនួន១.០០០នាក់បន្ថែមទៀតដើម្បីជួយក្នុងការជម្លៀសប្រជាជនអាមេរិកនិងអាហ្វហ្កានីស្ថានដែលនាំឱ្យចំនួនកងទ័ពសរុបនៅអាកាសយានដ្ឋានកាប៊ុលកើនឡើងដល់ជិត៦.០០០នាក់។“ក្នុងរយៈពេល៤៨ម៉ោងខាងមុខនេះកងកម្លាំងអាមេរិកនឹងកើនឡើងដល់កងទ័ពជិត៦.០០០នាក់និងកាន់កាប់ការត្រួតពិនិត្យចរាចរណ៍ផ្លូវអាកាសដោយមានបេសកកម្មផ្តោតលើការជម្លៀសពលរដ្ឋអាមេរិកនិងអាហ្វហ្គានីស្ថាន។ក្រៅពីនេះប្រទេសអង់គ្លេសក៏បញ្ជូនកម្លាំង៦០០នាក់ទៅចូលរួមជន្លៀសផងដែរ។
មន្ត្រីអាមេរិកបាននិយាយថាពួកគេនឹងផ្លាស់ប្តូរមនុស្សរាប់ពាន់នាក់ចេញពីអាហ្វហ្គានីស្ថានក៏ដូចជាពន្លឿនការជម្លៀសជនជាតិអាហ្វហ្កានីនដែលបានធ្វើការនៅវ៉ាស៊ីនតោននិងបំពេញលក្ខខណ្ឌទិដ្ឋាការចូលពិសេស។ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសអាមេរិកលោក Ned Price បាននិយាយនៅយប់ថ្ងៃទី១៥ ខែសីហាថាបុគ្គលិកស្ថានទូតអាមេរិកទាំងអស់នៅទីក្រុងកាប៊ុលត្រូវបានជម្លៀសដោយសុវត្ថិភាពទៅកាន់អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិHamid Karzai។
មន្ត្រីរដ្ឋបាលជាន់ខ្ពស់អាមេរិកជឿជាក់ថាសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងអាចរក្សាសន្តិសុខនៅអាកាសយានដ្ឋានកាប៊ុលបានយូរល្មមដើម្បីជួយសង្គ្រោះពលរដ្ឋអាមេរិកនិងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ពួកគេ។ប៉ុន្តែគ្មានការធានាពីជោគវាសនារបស់អ្នកដែលមិនអាចទៅដល់អាកាសយានដ្ឋាននេះទេ។
សមាជិកព្រឹទ្ធសភាប្រជាធិបតេយ្យលោកChris Murphy សមាជិកម្នាក់នៃគណៈកម្មាធិការទំនាក់ទំនងការបរទេសព្រឹទ្ធសភានិងជាអ្នកគាំទ្រយុទ្ធសាស្ត្ររបស់រដ្ឋបាលលោក Biden បាននិយាយនៅក្នុងបទសម្ភាសន៍មួយថា“ ល្បឿនគឺមិននឹកស្មានដល់” ។ លោកនិយាយថាវាត្រូវបានគេដឹងជាយូរមកហើយថាអាហ្វហ្គានីស្ថាននឹងធ្លាក់ទៅពួកតាលីបង់ប្រសិនបើអាមេរិកដកកងទ័ពរបស់ខ្លួនចេញ។ជាងមួយទសវត្សរ៍មកហើយដែលលោកBiden តែងតែជឿជាក់ថាអាហ្វហ្គានីស្ថានមិនមែនជាដៃគូរដែលអាចទុកចិត្តបានសម្រាប់សហរដ្ឋអាមេរិកនោះទេ។គោលដៅរបស់លោកគឺការពារជនជាតិអាមេរិកពីការវាយប្រហារភេរវកម្មមិនមែនដើម្បីកសាងអាហ្វហ្គានីស្ថានទេ។ប្រទេសលោកខាងលិចជាង ៦០ដែលរួមមានទាំងអាមេរិក, អង់គ្លេស, បារាំង និងជប៉ុនបានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមមួយ ដោយបានប្រកាសថាពលរដ្ឋអាហ្វហ្គានីស្ថាន និងពលរដ្ឋអន្តរជាតិទាំងអស់ដែលចង់ចាកចេញពីប្រទេសត្រូវតែទទួលបានការអនុញ្ញាតឱ្យចាកចេញ។
ក្រុមតាលីបង់បានចូលទីក្រុងកាប៊ុលដោយគ្មានការតស៊ូពីកងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលនៅល្ងាចថ្ងៃទី១៥ ខែសីហាតិចជាងមួយថ្ងៃបន្ទាប់ពីការឡោមព័ទ្ធរដ្ឋធានីបានចាប់ផ្តើម។ប្រធានាធិបតីអាហ្វហ្គានីស្ថាន លោក អាស្រាហ្វ ហ្គានី (Ashraf Ghani) បានភៀសខ្លួនទៅបរទេស។ប៉ុន្មានម៉ោងមុនពេលលោកGhaniចាកចេញលោកAtta MohammadNoorអតីតមេបញ្ជាការខេត្ត Balkhនៅភាគខាងជើងបានចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលថា“ ឃុបឃិតកំសាកនិងរៀបចំឡើង” ។Noorដែលជាអ្នករិះគន់យូរមកហើយអំពីGhaniកំពុងសំដៅលើទ្រឹស្តីដែលមានប្រជាប្រិយកាន់តែខ្លាំងឡើងដែលថាស្រុកនិងខេត្តដែលបានធ្លាក់ចុះក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានសប្តាហ៍ថ្មីៗនេះគឺជាផ្នែកមួយនៃផែនការដែលរដ្ឋាភិបាលប្រហែលជាបានអនុវត្តដោយមិនអនុញ្ញាតឱ្យប្រជាជនដឹង។
កាលពីខែមុនលោក Ismail Khan អតីតមេបញ្ជាការនៅខេត្តHeratភាគខាងលិចបាននិយាយដូចគ្នាដែរដោយបង្ហាញថាមានការឃុបឃិតនៅពីក្រោយការធ្លាក់ចុះនៃតំបន់ជាច្រើន។អតីតសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិបាននិយាយថាការចាកចេញរបស់ប្រធានាធិបតីគឺអាចយល់បានដោយសារការបរាជ័យរបស់លោកGhani។ប៉ុន្តែលោកនៅតែមានការខកចិត្តដែលអ្វីៗទាំងអស់បានកើតឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ជម្រើសរបស់លោក Ghaniមិនដែលលេចមុខជាសាធារណៈចាប់តាំងពីបន្ទាប់ពីថ្លែងសុន្ទរកថាពីមុននេះក៏ជា“មិនមានស្នេហាជាតិនិងក្រៀមក្រំឡើយ”។អតីតមន្ត្រីរូបនេះបាននិយាយថា“លោកបានបង្កភាពវឹកវរនៅក្នុងតំបន់បែងចែកមនុស្សបង្កើតភាពស្អប់ខ្ពើមរវាងក្រុមជនជាតិភាគតិចនិងបង្អាក់ដល់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ” ។
ស្ត្រីម្នាក់និយាយថាលោកGhaniមិនគួរណាលោកចាកចេញឡើយ។ សកម្មជនរូបនេះបាននិយាយថា“ Ghaniបានបាត់ទៅហើយ។ប៉ុន្តែនៅតែមានជនជាតិអាហ្វហ្គានីស្ថានចំនួន៣៨លាននាក់” ។លោកស្រីបាននិយាយថាវាមិនមានបញ្ហាអ្វីដែលGhaniអាចឬមិនអាចធ្វើបានទេឥឡូវនេះការទទួលខុសត្រូវរបស់តាលីបង់គឺត្រូវបង្ហាញពីរបៀបដែលពួកគេបានផ្លាស់ប្តូរបើប្រៀបធៀបទៅនឹងការគ្រប់គ្រងគាបសង្កត់រយៈពេល៦ឆ្នាំ។លោកស្រីបាននិយាយថា “ប្រជាជននៃប្រទេសនេះសមនឹងទទួលបានជីវិតសមរម្យ។ តាលីបង់ត្រូវតែបង្ហាញថាពួកគេនឹងនាំយើងនូវអ្វីដែលខុសពីអតីតកាល”។ក្នុងអំឡុងពេលនៃការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកគេពីឆ្នាំ១៩៩៦ ដល់ឆ្នាំ២០០១តាលីបង់បានដាក់កំហិតយ៉ាងតឹងរ៉ឹងរួមទាំងស្ត្រី មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើការឬសិក្សាឡើយ។បុរសក៏ត្រូវបានត្រួតពិនិត្យយ៉ាងតឹងរ៉ឹងចំពោះការស្លៀកពាក់ការអធិស្ឋាននិងជីវិតផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ។
សូមបញ្ជាក់ថាក្រោយរយៈពេល២០ឆ្នាំធ្វើសង្គ្រាមនៅក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន កម្លាំងទាហានបរទេសដឹកនាំដោយអាមេរិក បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយក្រុមតាលីបង់ ដែលជាក្រុមអាមេរិកបានផ្តួលរំលំកាលពីឆ្នាំ២០០១។ តាមកិច្ចព្រមព្រៀងនោះ ក្រុមតាលីបង់បានសន្យាថា នឹងមិនទុកឲ្យអាហ្វហ្គានីស្ថាន ក្លាយជាទីតាំងសម្រាប់ក្រុមភេរវកម្ម គំរាមកំហែងប្រទេសលោកខាងលិចនោះឡើយ។រដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកចូបៃឌីន បានប្រកាស ដកទាហានបរទេសទាំងអស់ចេញពីប្រទេសនេះនៅថ្ងៃទី ១១ខែកញ្ញាឆ្នាំ២០២១ ។ ក្នុងពេលដែលអាមេរិកប្រកាសដកទាហានចេញ កម្លាំងទាហានក្រុមតាលីបង់ បានដណ្តើមគ្រប់គ្រងទឹកដីអាហ្វហ្គានីស្ថានជាបន្តបន្ទាប់។
សារព័ត៌មាន New York Times បានផ្សាយថា ក្នុងរយៈពេលតែ២ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ កម្លាំងទាហានក្រុមតាលីបង់ដណ្តើមបានសិទ្ធិគ្រប់គ្រង់ទីក្រុងចំនួន១៥ ដោយមិនចំណាយកម្លាំងឡើយ ឬក៏ប៉ះទង្គិចជាមួយកម្លាំងទាហាន កម្លាំងសន្តិសុខនៅតាមទីក្រុងនោះទេ ។ការដណ្តើមទីតាំងគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមតាលីបង់ គឺលឿនលើសពីអ្វីដែលគេស្មាន ដោយសារតែកម្លាំងទាហាននិងប៉ូលិសក្នុងប្រទេសនេះ បានចុះចាញ់ដោយមិនចាំបាច់វាយប្រហារគ្នា ។ ក្រុមតាលីបង់គ្រប់គ្រងបានឃ្លាំងអាវុធ មានឧទ្ធម្ភាគចក្រ និងអាវុធទំនើបៗជាច្រើនមានតម្លៃរាប់រយលានដុល្លារ។ ជ័យជម្នះរបស់ក្រុមតាលីបង់នៅក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន ដូចជាការរៀបចំជាមុន មុនពេលទាហានអាមេរិកដកចេញអស់ពីប្រទេសនេះ។
ពលរដ្ឋនៅក្នុងទីក្រុងកាប៊ុលមិនជឿនូវអ្វីដែលក្រុមតាលីបង់បានសន្យា ក្នុងនោះមានក្រុមសិទ្ធិមនុស្សការពារផលប្រយោជន៍របស់ស្ត្រី ដែលអតីតរដ្ឋាភិបាលតាលីបង់គ្រប់គ្រងកាលពី២០ឆ្នាំមុនមិនមានឡើយ ។ កត្តាទាំងនោះហើយបានជាពលរដ្ឋនៅរដ្ឋធានីកាប៊ុលនាំគ្នាសម្រុកចាកចេញពីទីក្រុង ប្រជ្រៀតគ្នានៅអាកាសយានដ្ឋានដើម្បីបានឡើងយន្តហោះចាកចេញពីប្រទេសនេះ។នៅថ្ងៃទី១៥ខែសីហា ជារដ្ឋកាលឡើងកាន់អំណាចដឹកនាំប្រទេសរបស់ក្រុមតាលីបង់ជាលើកទីពីរចាប់ផ្តើមឡើង។ ថ្នាក់ដឹកនាំក្រុមតាលីបង់ បានប្រកាសពីជ័យជម្នះ ក្រោយការតស៊ូរយពេល២០ឆ្នាំ ទីបំផុតក៏ទទួលបានលទ្ធផលហើយ។
ក្រុមតាលីបង់បានប្រកាសថា «ទាហានរបស់យើងមិនវាយប្រហារចូលរដ្ឋធានីកាប៊ុលឡើយ យើងខ្ញុំចង់ឲ្យផ្លាស់ប្តូរអំណាចដោយសន្តិភាព ។ ប៉ុន្តែក្រោយថ្នាក់ដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលបានចាកចេញ ពីប្រទេស ភាពចលាចលក៏បានកើតឡើងក្នុងទីក្រុង។ ក្រុមតាលីបង់ក៏បានប្រកាសនិងបញ្ជូនកម្លាំងចូលរដ្ឋធានីដើម្បីរៀបចំសន្តិសុខសណ្តាប់ធ្នាប់។
មនុស្សជាច្រើនបានលើកឡើងថាហេតុអ្វីបានជាអាមេរិកបោះបង់អាហ្វហ្គានីស្ថានក្រោយពេល២០ឆ្នាំ ទុកឲ្យក្រុមតាលីបង់ឡើងគ្រប់គ្រងវិញ តើអាមេរិកមានគោលបំណងបែបណាដែរ?ក្រុមអ្នកឯកទេសវិភាគពីព្រឹត្តិការណ៍សន្តិសុខ នយោបាយអន្តរជាតិ បានលើកឡើងថា អាមេរិកមានហេតុផលរបស់ខ្លួន ទើបឲ្យក្រុមតាលីបង់រស់ឡើងវិញ ហើយរដ្ឋាភិបាលអាហ្វហ្គានីស្ថានក៏ចុះចេញវិញដោយសន្តិភាព ។
